Adsorpsiyon

Gaz veya sıvı moleküllerinin katı bir malzemenin (CMS, zeolit, silikajel vb.) yüzeyine tutunması işlemi.

Adsorpsiyon ısısı

Nem veya gaz moleküllerinin adsorban maddenin gözeneklerine tutunması (ekzotermik reaksiyon) sırasında açığa çıkan ısı enerjisi.

Akış yukarısı

Pnömatik bir hattın üzerinde, referans alınan ekipmandan daha önce gelen (kaynağa/kompresöre daha yakın olan) yön.

Akma dayanımı

Jeneratör kulelerinin yapımında kullanılan karbon çeliğinin, basınca maruz kaldığında kalıcı olarak deforme olmadan esneyebileceği en son nokta.

Aktif alümina

Basınçlı hava kurutucularında nemi adsorbe etmek (emmek) için kullanılan yüksek gözenekli alüminyum oksit dolgu malzemesi.

Aktif karbon

Basınçlı havadaki yağ buharını, hidrokarbonları ve kokuları filtrelemek için kullanılan yüksek yüzey alanına sahip karbon bazlı malzeme.

Ani soğutma

Çok yüksek sıcaklıktaki gaz akışlarının, prosesin bir sonraki aşamasına zarar vermemesi için eşanjörlerle hızla soğutulması işlemi.

Ara soğutucu

İki veya daha fazla kademeli kompresörlerde, sıkışarak ısınan havanın bir sonraki kademeye girmeden önce soğutulduğu eşanjör.

Aşınma parçası

Jeneratör ve kompresörlerde piston segmanları, valf teflonları veya filtre kağıtları gibi mekanik temasla ömrünü tamamlayan yedek parça.

Azot (Nitrojen)

Havanın %78'ini oluşturan, yanmayı ve oksitlenmeyi engelleyen, lazer kesim ve gıda paketleme gibi sektörlerde yaygın kullanılan inert gaz.

Azot jeneratörü

İşletmelerin kendi azot gazını, basınçlı havayı CMS (Karbon Moleküler Elek) dolu kulelerden geçirerek üretmesini sağlayan sistem.

Bağlantı kutusu

Kompresör veya jeneratörlerin üzerindeki elektrik ve sinyal kablolarının güvenli bir şekilde birleştirilip dağıtıldığı terminal kutusu.

Bakım kiti

Belirli çalışma saatlerinde (örn: 4000 saat veya 8000 saat) topluca değiştirilmesi gereken valf tamir takımları, filtreler ve o-ringlerden oluşan set.

Bar (Birim)

Basınç düşümü

Hava veya gazın filtre gözeneklerinden, uzun borulardan veya kurutucu yataklardan geçerken sürtünme nedeniyle yaşadığı basınç azalışı.

Basınçlı hava

Hacmi küçültülerek atmosfer basıncından daha yüksek bir basınç değerine hapsedilmiş ortam havası.

Basınçlı hava tankı

Kompresörün ürettiği havayı depolayan, sistemdeki basınç dalgalanmalarını emen ve havanın bir miktar soğuyarak içindeki suyun yoğuşmasına yardımcı olan depo.

Basınçlı kap

İç basıncı atmosfer basıncından 0.5 bar veya daha fazla olan her türlü tank, kule, filtre gövdesi veya ayırıcı depo.

Birleştirici filtre

Basınçlı hava hattındaki mikro su ve yağ damlacıklarını bir araya getirerek (büyüterek) yerçekimi ile süzülmesini sağlayan hat filtresi.

Booster kompresör

Standart basınçtaki (örn. 7-10 bar) bir gazı alıp, çok daha yüksek basınç seviyelerine (40 bar ve üzeri) yükselten ara kompresör.

Borulama

Kompresör dairesindeki makinaları birbirine bağlayan veya üretilen gazı fabrikanın kullanım noktalarına taşıyan boru tesisatı ağı.

Boşta çalışma

Sistem basıncı istenen seviyeye ulaştığında, kompresör motorunun durmayıp döndüğü ancak emiş valfini kapatarak hava basmayı kestiği dinlenme periyodu.

Boyunduruk (Kelepçe)

Yüksek basınçlı gaz tüplerini manifold sistemine bağlamak veya boruları duvara sabitlemek için kullanılan "U" formundaki dayanıklı metal kıskaç.

Buhar

Suyun veya kompresör yağının sıcaklık etkisiyle buharlaşarak gazların arasına karışmış fiziksel formu.

By-pass valfi

Bakım veya arıza durumunda, akışkanı ana ekipmandan geçirmeden alternatif bir hattan yönlendirmeyi sağlayan valf.

Çabuk bağlantı (Kaplin)

Hortum veya pnömatik hatları birbirine bağlamak için vidalama gerektirmeyen, iterek kilitlenen pratik aparat.

Çalışma basıncı

Sistemin pnömatik ekipmanları beslemek üzere ayarlandığı ve sürekli muhafaza ettiği standart tasarım basıncı (Örn: 7.5 bar).

Çek valf

Akışkanın (hava veya gaz) boru hattında sadece tek yönde ilerlemesine izin veren, geriye akışı engelleyen valf.

Çift kuleli

Bir kule gaz üretirken veya kurutma yaparken, diğer kulenin eş zamanlı olarak temizlendiği (rejenere olduğu) kesintisiz çalışma mimarisi.

Çiğleşme noktası

Basınçlı havanın veya gazın içindeki su buharının yoğuşarak su damlacıklarına dönüşmeye başladığı sıcaklık derecesi.

Çinko kaplı (Galvaniz)

Neme maruz kalan boruların, bağlantı rekorlarının veya jeneratör şasilerinin paslanmasını önlemek amacıyla üzerlerinin çinko ile kaplanması.

Çıkış basıncı

Kompresörden, kurutucudan veya jeneratörden çıkan gazın, sisteme iletildiği anki basınç seviyesi.

Conta / Bağlantı

İki boruyu veya tesisat bileşenini sızdırmaz bir şekilde birbirine bağlamak için kullanılan ara eleman.

Debi (Akış hızı)

Bir boru hattından veya sistemden birim zaman içinde geçen hava veya gazın hacimsel (m³/h, lt/dk) veya kütlesel miktarı.

Egzoz (Atık gaz)

PSA sistemlerinde adsorban yataktan salınan atık oksijen/azot karışımının veya kurutuculardaki süpürme havasının dışarı atıldığı nokta.

Emiş filtresi

Kompresörün dış ortamdan çektiği havadaki iri toz ve kirleri, kompresör bloğuna girmeden önce tutan kaba filtre.

Emniyet valfi

Kompresör tankları veya basınçlı kuleler üzerindeki basınç, mekanik dayanım sınırını aşarsa otomatik olarak açılarak sistemi patlamadan koruyan yaylı tahliye ventili.

Enerji tasarrufu

Ekipmanların (özellikle kompresör ve kurutucuların) tasarım optimizasyonu veya frekans invertörleri ile elektrik tüketiminin minimize edilmesi.

Enstrüman havası

Pnömatik valfler, sensörler ve hassas otomasyon ekipmanlarının arızalanmaması için çok iyi filtrelenmiş ve kurutulmuş, yüksek kaliteli endüstriyel hava.

Eser miktarda nem

Kimyasal kurutuculardan çıktıktan sonra -40°C veya -70°C çiğleşme noktasına ulaşmış havadaki, zar zor ölçülebilen minimum su miktarı.

Filtrasyon

Akışkanın içindeki istenmeyen maddeleri fiziksel engeller (filtre elemanları) yardımıyla ayırma işlemi.

Filtre

Basınçlı sistemlerdeki toz, partikül, su ve yağ aerosollerini süzerek hava/gaz kalitesini artıran donanım.

Filtre elemanı

Filtre gövdesinin içine yerleştirilen ve asıl partikül/yağ süzme işlemini gerçekleştiren, periyodik olarak değişen iç kısım.

Filtre gövdesi

Filtre elemanını barındıran, hat basıncına dayanıklı alüminyum veya çelik dış muhafaza.

Gaz jeneratörü

Basınçlı hava kullanarak, adsorpsiyon (PSA) veya membran teknolojisi ile azot veya oksijen gibi spesifik bir gazı üreten makine.

Gazlı kurutucu

İçinde dolaşan bir soğutucu akışkan (freon gazı) sayesinde basınçlı havayı +3°C'ye kadar soğutarak içindeki suyu sıvılaştırıp dışarı atan kurutucu tipi.

Genleşme valfi

Gazın veya akışkanın dar bir kesitten geçirilip aniden genleşmesini ve dolayısıyla soğumasını sağlayan kısma valfi.

Geri dönüşsüz valf

Gaz üretimi sırasında bir kuledeki yüksek basıncın diğerine veya ana şebekenin kompresöre geri vurmasını engelleyen donanım.

Giriş basıncı

Bir jeneratörün, kurutucunun veya filtrenin sistem girişinde maruz kaldığı basınçlı hava değeri.

Granül

Kulelerin içine doldurulan CMS, zeolit veya silikajel gibi kimyasalların ufak, katı tanecik formundaki yapısı.

Hassas filtre

Sistemin son noktalarına kurulan; yağ aerosollerini 0.01 mg/m³ seviyesine düşüren ve 0.01 mikron boyutuna kadar tozları tutan yüksek kapasiteli filtre.

Hat filtresi

Basınçlı hava boru hattının çeşitli noktalarına (kompresör çıkışı, kurutucu girişi/çıkışı) monte edilen standart filtrelerin genel adı.

Hava kompresörü

Atmosferdeki havayı emerek hacmini daraltan ve mekanik enerjiyi basınç enerjisine çeviren makine.

Hız

Basınçlı hava veya gazın boru tesisatı içerisindeki hareket hızı (genellikle saniyede metre, m/s cinsinden ölçülür ve çok yüksek olması basınç düşümüne yol açar).

Hortum

Titreşimin olduğu veya hareket gerektiren noktalarda hava/gaz taşımak için kullanılan esnek polimer veya çelik örgülü boru.

Isısız kurutucu

Kurutucu maddeyi (desiccant) rejenere etmek için dışarıdan bir ısıtıcı kullanmayan, kurutulmuş havanın bir kısmını (%15-20) genleştirerek süpürme yapan kimyasal kurutucu.

Islak hava

Kompresörden çıkmış ancak henüz hiçbir kurutucudan geçmediği için içinde %100 bağıl neme yakın su buharı barındıran işlem görmemiş hava.

Jeneratör

Belirli bir girdiyi işleyerek farklı bir forma veya ayrıştırılmış bir maddeye dönüştüren sistem (Örn: Azot jeneratörü).

Joule-Thomson etkisi

Sıkıştırılmış bir gazın dar bir orifis (valf) veya membrandan geçip aniden genleşmesi durumunda sıcaklığında meydana gelen değişim (genellikle soğuma).

Kalite sınıfı

ISO 8573-1 uluslararası standardına göre, sistemdeki havanın partikül, su ve yağ buharı miktarını belirten (Örn: Sınıf 1.2.1) kategori derecesi.

Karbon moleküler elek (CMS)

Azot jeneratörlerinde kullanılan, havadaki oksijen moleküllerini gözeneklerinde tutup azotu serbest bırakan karbon dolgu malzemesi.

Kayıpsız tahliye

Biriken kondensi boşaltırken kapasitif sensörleri sayesinde suyun bittiğini algılayan ve pahalı basınçlı havanın dışarı kaçmasını önleyen tasarruflu tahliye cihazı.

Kaymalı yatak

Ağır tip ve yüksek devirli kompresör rotorlarının sürtünmesiz dönmesini sağlayan ince yağ filmi destekli yataklama sistemi.

Kaynaklı imalat

Jeneratör kulelerinin, manifolt borularının veya kompresör şasilerinin kaynak teknolojisi ile birbirine sızdırmaz şekilde montajlanmış bütünü.

Kelvin

Mutlak sıfır (-273.15 °C) noktasını baz alan ve gazların termodinamik hesaplamalarında (PV=nRT) kullanılan temel sıcaklık birimi.

Kimyasal kurutucu

Kendi ağırlığının belirli bir yüzdesi kadar nemi yüzeyinde tutabilen higroskopik (nem alıcı) maddelerin genel adı.

Kinematik viskozite

Kompresör yağlarının akıcılık direnci; yağın yerçekimi etkisi altında ne kadar kolay akabildiğini belirten ölçü.

Kinetik enerji

Hareket halindeki hava veya gazın kütlesi ve hızı nedeniyle sahip olduğu, kompresörlerde basınca dönüştürülen enerji.

Kollektör (Manifold)

Birden fazla hattan gelen gazı tek bir ana hatta toplayan veya tek hattan gelen gazı birden fazla çıkışa eşit bölen kalın boru yapısı.

Kondens (Yoğuşma)

Havanın sıkıştırılması veya soğutulması sonucunda gaz halinden sıvı hale geçen su ve yağ karışımı atık sıvı.

Ksenon (Gaz)

Kriyojenik gaz ayırma tesislerinde atmosfer havasından eser miktarda elde edilebilen asal bir gaz türü.

Kserojel (Kurutucu)

Silikajele benzer kimyasal yapıda olan, nem alma sistemlerinde veya özel filtrelerde adsorban olarak değerlendirilebilen gözenekli kurutucu madde.

Ksilen

Yağlı kompresörlerin revizyon (bakım) süreçlerinde ağır metal parçalar üzerindeki kurumuş yağları çözmek için kullanılan güçlü bir endüstriyel kimyasal.

Kuartz sensör

Gelişmiş oksijen saflık analizörlerinde veya çiğleşme noktası ölçüm cihazlarında kullanılan hassas titreşim tabanlı algılayıcı.

Kule (Tank)

Kurutucu

Basınçlı havanın içindeki su buharını gazlı (soğutmalı) veya kimyasal yöntemlerle sistemden uzaklaştıran ekipman.

Manometrik basınç

Atmosferik basıncı "sıfır" kabul ederek sadece sistem içindeki sıkışmayı ölçen, manometrelerde okunan basınç değeri.

Membran

Membran tipi gaz jeneratörlerinde kullanılan; oksijen, su buharı ve karbondioksitin hızla geçmesine izin verirken azotu içeride tutan binlerce mikro fiber tüpten oluşan yapı.

Mikron

Bir milimetrenin binde biri (1 µm); filtrelerin süzme hassasiyetini ve havadaki partiküllerin boyutunu ifade eden uzunluk ölçüsü.

Miktar

Sistem üzerinden hesaplanan kütle, hacim veya debi toplamı.

Mutlak basınç

Tam vakumu (sıfır basıncı) referans noktası olarak alan gerçek basınç değeri.

Nem

Ortam havasının veya basınçlı gazın içinde asılı halde bulunan su buharı miktarı.

Nominal debi

Bir jeneratörün, filtrenin veya kurutucunun 7 bar basınç ve 20°C sıcaklık gibi belirli bir standart referans değerindeki kapasitesi.

Nozül (Lüle)

Kurutucuların rejenerasyon aşamasında, az miktardaki havanın hızını artırarak kule içine püskürtülmesini sağlayan daralan parça.

O-ring (Conta)

Filtre gövdelerinde veya valf bağlantılarında basınç sızıntısını önleyen, yuvarlak kesitli kauçuk/silikon bazlı sızdırmazlık halkası.

Oksijen

Havanın yaklaşık %21'ini oluşturan, sağlık, kaynak ve ozon üretimi gibi alanlarda kullanılan, yanıcı ve yakıcı özelliği olan gaz.

Oksijen jeneratörü

Zeolit (ZMS) mineralleri kullanarak basınçlı havadaki azotu tutan ve işletmelere %90-95 arası saflıkta oksijen gazı üreten PSA tabanlı sistem.

Partikül

Kompresörün emdiği dış havadan veya tesisat borularının pasından kaynaklanan, mikron seviyesindeki katı pislik tanecikleri.

Pervane / Fan

Santrifüj kompresörlerin kalbi olan, yüksek devirde dönerek havaya kinetik enerji kazandıran rotor parçası.

PSA (Basınç Salınımlı)

Purj (Süpürme havası)

Bir PSA kulesinde veya kimyasal kurutucuda doymuş olan granüllerin üzerindeki nemi/gazı atmosferden dışarı atmak için kullanılan kuru hava.

Regülatör

Ana hattan gelen yüksek basıncı, kullanılacak makinenin ihtiyacı olan daha düşük ve sabit bir basınç seviyesine ayarlayan donanım.

Rejenerasyon

PSA kulelerinde azota veya neme doymuş olan adsorban malzemenin (CMS/Zeolit) basınçsızlandırılarak temizlenmesi ve yeni bir döngü için hazır hale getirilmesi.

Rutubet

Sıkıştırılma işlemi nedeniyle hava sisteminde yoğunlaşmaya eğilimli olan su buharı kalıntıları.

Saf / Sıfır hava

Toplam hidrokarbon ve partikül seviyesi sıfıra çok yakın (0.1 ppm altı) olan, test cihazları ve kalibrasyon laboratuvarları için üretilmiş ultra temiz hava.

Sarı pirinç (Bağlantı)

Paslanmaya karşı dirençli olduğu için küçük çek valfler, su tahliye mekanizmaları ve sensör bağlantılarında yaygın olarak kullanılan metal alaşımı.

Sensör

Jeneratör otomasyonu için kritik olan basınç, sıcaklık veya gaz saflık oranlarını elektrik sinyallerine dönüştürerek PLC'ye (beyne) ileten algılayıcılar.

Serbest hava verimi

Bir kompresörün basınçlı çıkış kapasitesinin, emiş yaptığı ortamdaki atmosferik şartlara göre hesaplanmış gerçek debisi.

Silikajel

Su tutma kapasitesi çok yüksek olan ve kimyasal (desiccant) kurutucuların kulelerinde hava kurutma amacıyla kullanılan sentetik amorf silika dolgu.

Sıcaklık

Sistemin verimliliğini doğrudan etkileyen; giriş havasının, sıkıştırma işleminin veya üretilen gazın ısıl değeri.

Sıvı ayırıcı tank

Gaz hattındaki büyük damlalar halindeki su veya yağ birikintilerini yerçekimi ve hız düşümü yardımıyla ayıran ön yakalama kabı.

Sıvı oksijen

Kriyojenik (çok düşük sıcaklık) yöntemlerle havanın ayrıştırılması sonucu -183°C'nin altında sıvı formda depolanan oksijen.

Sızıntı (Kaçak)

Hatalı borulama, aşınmış contalar veya gevşek bağlantılar nedeniyle basınçlı sistemden dışarıya havaya karışan pahalı enerji kaybı.

Soğutma ceketi

Aşırı ısınmayı önlemek için, kompresör silindirlerinin veya gaz hatlarının etrafını saran ve içinden soğutma suyu dolaşan muhafaza.

Solenoid valf

PLC'den (kontrolcüden) gelen elektrik sinyaliyle bobini mıknatıslanarak açılıp kapanan, PSA kulelerinin yönlendirilmesini sağlayan otomatik valf.

Su ayırıcı (Seperatör)

Kompresörden çıkan sıcak havanın tanka girmeden önceki kısmında, santrifüj (girdap) etkisi yaratarak sıvı suyu ayıklayan ekipman.

Susturucu

PSA jeneratörlerinde ve kimyasal kurutucularda blöf (basınç boşaltma) aşamasında dışarı atılan gazın yarattığı patlama sesini sönümleyen akustik parça.

Tahliye (Blöf)

PSA kulelerindeki basıncın sıfırlanması veya filtrelerdeki atık suyun/gazın hızla dışarı atılması işlemi.

Tahliye valfi

Sistemde, filtrelerin veya tankların altında biriken kondensi (sıvıyı) otomatik veya manuel olarak boşaltan valf.

Tehlikeli bölge (ATEX)

Termodinamik

Hava sıkıştırma, soğutma ve genleşme işlemlerinin arkasındaki enerji ve ısı transferi kurallarını belirleyen bilim dalı.

Tesisat havası

Üretim hatlarında pnömatik silindirleri itmek veya havalı tabanca kullanmak için gereken, çok yüksek filtrasyon gerektirmeyen standart endüstriyel basınçlı hava.

Tuş takımı (Panel)

Makine kontrol panellerinde operatörün çalışma basıncı, valf süreleri gibi ayarları girmesini sağlayan arayüz donanımı.

Ultrasonik dedektör

Fabrika ortamındaki gürültüden etkilenmeden, boru hatlarındaki hava kaçaklarının yarattığı yüksek frekanslı sesi tespit eden bakım cihazı.

Vakum

Standart atmosfer basıncının altında (negatif basınç) oluşturulan ortam; bazı özel PSA türevi jeneratörlerde (VPSA) rejenerasyonu hızlandırmak için kullanılır.

Valf (Vana)

Boru hatları veya jeneratör manifoldları üzerinde akışı durduran, başlatan veya debisini kısarak ayarlayan mekanik ünite.

Verimlilik

Bir kompresörün veya jeneratörün tükettiği enerji miktarına karşılık ürettiği faydalı gaz/hava miktarının oranı.

Vidalı kompresör bloku

Endüstride en çok kullanılan kompresör tipi olup, içinde birbirine zıt dönen iki adet sarmal rotor (vida) sayesinde havayı sıkıştıran ana ünite.

X-ekseni

Teknik planlarda veya jeneratör yerleşim projelerinde (CAD çizimleri) yatay düzlemi ve ekipmanlar arası yatay mesafeyi ifade eden eksen.

X-ray kontrolü

Basınçlı kapların (jeneratör kuleleri, hava tankları) üretim aşamasındaki kaynak noktalarında oluşan çatlakları röntgen çekerek tespit eden güvenlik testi.

Y-çatal boru

Basınçlı hava tesisatlarında ana hat üzerindeki gaz akışını yumuşak bir açıyla ("Y" şeklinde) bölerek ikiye ayıran bağlantı borusu.

Y-tipi pislik tutucu

İçinde açılı şekilde duran paslanmaz çelik bir süzgeç barındıran, borulardaki kaynak çapağı veya iri pas tortularını tutan vana tipi.

Yağ buharı

Yağlı kompresörlerde sıkışma ısısı nedeniyle aerosol formundan gaz formuna geçen ve standart filtrelerle değil, aktif karbon filtrelerle tutulabilen yağ kalıntısı.

Yağlayıcı

Vidalı ve pistonlu kompresörlerde sürtünmeyi önleyen, sızdırmazlık sağlayan ve sıkışma ısısını alan endüstriyel yağ.

Yağsız kompresör

Hava sıkıştırma odasında (vidalarda veya silindirlerde) hiçbir yağ kullanılmayan, sisteme %100 yağsız hava veren kompresör tipi.

Yönlendirici (Baffle)

Basınçlı kaplar veya seperatörler içinde gaz ve sıvı akışını yönlendirmek, hızını kesmek veya dağıtmak için kullanılan iç sac/levha.

Yönlendirici kanat

Türbo (santrifüj) kompresörlerde emilen havanın pervaneye (impeller) doğru olan akış açısını yönlendiren sabit kanatçıklar.

Yüksek basınç

Endüstride standart kabul edilen basınçların (genellikle 10 bar üstü) ötesinde, lazer kesim veya PET şişirme gibi işlemler için gereken 40-300 bar arası basınç seviyeleri.

Yükte çalışma

Kompresörün sisteme aktif olarak hava bastığı ve motorun tam yükte çalıştığı evre.

Zeolit (Moleküler Sievee)

Oksijen jeneratörlerinde kulelerin içine doldurulan; basınç altındayken havadaki azot moleküllerini kristal gözeneklerine hapsedip oksijeni serbest bırakan inorganik moleküler elek.